Hofmakerij in het dierenrijk

Verleidelijk stotteren

Bij de cheeta’s produceren de mannetjes een zogenaamde ‘stutter call’, ook wel ‘stutter bark’ genoemd, als ze vrouwtjes zoeken. De ‘stutter call’ houdt het midden tussen een soort spinnend en een rommelend geluid. Uit onderzoek blijkt dat de vrouwtjes meer dan aandachtig reageren op deze speciale roep: mestmonsters tonen aan dat het oestrogeengehalte duidelijk stijgt. De ‘stutter call’ stimuleert zelfs de eisprong bij het vrouwtje! Cheeta’s leven in het wild in principe solitair: alleen in de paartijd zoeken ze kortstondig elkaars gezelschap op. Wanneer je in het wild groepjes cheeta’s ziet, gaat het vrijwel altijd om een vrouwtje met haar (oudere) jongen, of bijvoorbeeld om twee of meer jonge mannetjes die tijdelijk met elkaar optrekken om hun jachtsucces te vergroten totdat ze zelf uitstekend kunnen jagen.

In de Safari hebben de cheeta’s in de separatieverblijven achter de schermen huisjes waarin ze niet alleen behaaglijk de nacht kunnen doorbrengen, maar eventueel ook op een veilige, beschutte plaats hun jongen kunnen werpen. Burgers’ Zoo is het afgelopen decennium bijzonder succesvol is geweest met de cheetafok: tot tweemaal toe is er een zesling ter wereld gekomen en bij een ander vrouwtje ook nog een drieling. We hebben in ons park momenteel twee jonge dieren waarmee we mogen gaan fokken van de coördinator van het Europese populatiemanagementprogramma. Jonge aanwas van de Europese dierentuinpopulatie is namelijk ook nu weer welkom.

Parmantige evenwichtskunstenaars

In de Mangrove en in de Bush leven jacarinagorzen, ook wel dansmeestertjes genoemd. Die laatste naam danken ze aan het feit dat de mannetjes in de paartijd op zeer bijzondere wijze de aandacht van het vrouwelijk schoon proberen te trekken. Vanaf een prominente zitplaats op een tak of bijvoorbeeld een afgetopte boomkruin springen de mannetjes vrijwel loodrecht omhoog om vervolgens met een sierlijke sprong weer op de zitplaats te landen. Tijdens die sprong fladderen ze in de lucht met hun vleugels en tjirpen ze naar hartenlust, zodat hun kunstje extra aandacht trekt. Vaak herhalen ze deze acrobatische kunsten verschillende malen achter elkaar. Menig bezoeker zal hiervan wel eens getuige zijn geweest in de Mangrove, waar de meeste jacarinagorzen te spotten zijn. Maar ook in de Bush kunt u als toevallige passant ooggetuige van deze bijzondere baltsvorm zijn.

Excentrieke paradijsvogels, rotshanen en prieelvogels

Andere beroemde voorbeelden van opvallend baltsgedrag in de vogelwereld hebben wereldwijde faam verworven dankzij de schitterende BBC-natuurdocumentaires gepresenteerd door Sir David Attenborough. Zo hebben de Britten met engelengeduld en prijzige camera-apparatuur vastgelegd hoe mannetjes paradijsvogels in Nieuw-Guinea zich verzamelen op een zorgvuldig gekozen plek in het bos – een ‘lek’ genaamd - waar ze om beurten hun kunsten vertonen aan enkele vrouwtjes die als nieuwsgierige toeschouwers op de ereplaatsen naast deze plek naar dit schouwspel komen kijken. Paradijsvogels doen dat niet op de bosgrond, maar ze voeren een soort baltsdans op de takken op, waarbij ze vooroverbuigen totdat ze bijna onder de tak hangen, plotseling hun vleugels spreiden en andere rituele bewegingen tentoonspreiden. De mannetjes die het meest weten te imponeren, gaan er uiteindelijk met de vrouwtjes vandoor.

Een zelfde fenomeen van zo’n centrale verzamelplaats – een ‘lek’ wederom – waar mannetjes zich verzamelen om hun kunsten aan de vrouwelijke toeschouwers te vertonen, zien we bij de rotshanen, die in Zuid-en Midden- Amerika leven. En dichterbij huis: bij de kemphanen. Maar ook bij de schreeuwpiha’s in de Bush bijvoorbeeld. Hier vechten de mannetjes dus niet fysiek om de vrouwtjes, maar laten de keuze honderd procent aan de vrouwtjes over. De mannetjes spreken dus totaal geen voorkeur uit. Waarom niet? Omdat er alleen een paring plaatsvindt en het mannetje verder niet investeert in het vrouwtje of zijn nageslacht.

Bij sommige prieelvogelsoorten zien we een ander bijzonder fenomeen. Daar verzamelen de mannetjes bijvoorbeeld allemaal opvallend glanzende, blauwe voorwerpen die ze keurig rangschikken en als een bewonderenswaardige expositie aan geïnteresseerde vrouwtjes vertonen. Dagenlang kan zo’n mannetje in de weer geweest zijn om zijn unieke verzameling aan te leggen en tegelijkertijd de ‘expositieruimte’ brandschoon te houden: elk weggewaaid blaadje of afgebroken takje wordt zorgvuldig verwijderd. Opdat niets het vrouwtje afleidt van het hoofdschouwspel natuurlijk! Het is overigens niet zo dat de kleur blauw de sleutelprikkel is voor álle soorten prieelvogels: voor andere soorten kunnen bijvoorbeeld andere kleuren die rol vervullen. De witoorkatvogels in de Bush horen weliswaar ook tot de prieelvogels, maar helaas vertonen zij dit bijzondere baltsgedrag niet. Gelukkig hebben onze witoorkatvogels weer een indrukwekkende vocaal repertoire te bieden, dat soms wat weg kan hebben van het geluid van een blazende kat. Vandaar dan ook de naam.

Met een scherpe aftershave is vechten niet nodig

De lierherten in de Rimba vormen niet alleen een sierlijke, ranke verschijning, maar ook hun gedrag is om meerdere redenen opvallend voor hertensoorten. In het wild leven vrouwtjes met hun jongen in groepen, terwijl mannetjes solitair leven: een fenomeen dat we zeker ook bij meerdere hertensoorten zien. Zoals bij bijna alle herten is de paartijd bij de volwassen mannetjes een tijd van hevige gevechten - en waar je bij edelherten bijvoorbeeld het kenmerkende burlen ziet – waarbij ze de andere mannetjes proberen te verdrijven. Vrouwtjes worden door het mannetje dat op dat moment het sterkst is actief gemonopoliseerd. Ze worden zelfs tegengehouden als ze weg willen gaan.

Bij lierherten wordt echter nauwelijks gevochten, maar showen mannetjes hun gewei meer aan andere mannetjes en maken ze meer gebruik van hun geurklieren om rivalen te imponeren. De mannetjes met de meest indrukwekkende ‘aftershave’ weten dus als beloning de vrouwtjes te schaken.