Plek in het dierenrijk
De woestijnschildpad is een van de 55 soorten echte landschildpadden. Deze schildpadden hebben een meer koepelvormig pantser dan de sterker aan water gebonden soorten schildpadden. Om aan land goed voort te kunnen bewegen, hebben landschildpadden stevige, zuilvormige poten. In de warme wereldzeeën leven zeven soorten zeeschildpadden. Daarnaast bestaan er ook nog zo’n 300 soorten moerasschildpadden. In Burgers’ Bush leven meerdere soorten moerasschildpadden. Naast de woestijnschildpad huisvesten we nog twee soorten landschildpad: de kolenbranderschildpad in de Bush en de sterschildpad in de Rimba. Dit zijn dus binnen Burgers’ Zoo de nauwste familieleden van de woestijnschildpad.
Bijzonder gedrag
Woestijnschildpadden brengen in de natuur 98% van de tijd in een hol of verstopplek door. Tijdens de koele wintermaanden gaan ze daar in winterrust; tijdens zeer warme zomers gaan ze in zomerrust. In de andere maanden schuilen ze onder de grond tijdens koele nachten of op het heetst van de dag. De grootte van hun ondergrondse verstopplek hangt sterk af, van waar ze leven: in de Mojave-woestijn van Californië graven ze zelf behoorlijk grote gangenstelsels. Daar delen soms tot vijf schildpadden zo’n groot hol. Een nauw verwante soort in de Sonora-woestijn van Arizona graaft meestal kleinere holen of kuilen en vaak passen ze een al aanwezig verlaten hol van een ander dier aan. En in Noord-Mexico maken woestijnschildpadden of ook een simpel, aangepast hol, of een kuil voor zichzelf, of kruipen ze gewoon ergens op een beschutte plek in de struiken of onder overhangende rotsen.
Een paar weetjes
- Op de parkeerplaatsen van Amerikaanse nationale parken in het woestijnlandschap zijn er eigen verkeersborden die waarschuwen dat je voor het vertrekken onder je auto moet kijken. Woestijnschildpadden willen namelijk wel eens het schaduwrijke plekje onder een auto opzoeken.
- De mannetjes worden bij deze soort groter en zwaarder dan de vrouwtjes. Mannetjes onderscheiden zich ook door hun langere staart, bolle buikplaten en verder naar voren uitstekende pantser onder hun hals.
Voortplanting
Als de paartijd aanbreekt, gaan mannetjeswoestijnschildpadden met elkaar vechten. Ze maken een blazend geluid, bewegen hun kop op en neer en rammen elkaar met het pantser. Daarbij proberen ze de tegenstander op zijn rug te draaien.
Het vrouwtje legt de witte, ronde eieren in een diepe kuil in de grond. Zowel de duur tot de eieren uitkomen als ook het geslacht van de jongen worden beïnvloed door de broedtemperatuur.
Ecologie, voedselweb
Het harde pantser is een goede bescherming voor oudere woestijnschildpadden. Alleen de poema is sterk genoeg om het pantser te doorbreken. Maar jonge woestijnschildpadden hebben veel meer vijanden, want hun pantser is gedurende de eerste vijf jaar van hun leven best zacht. Zelfs gilamonsters en renkoekoeken eten jonge schilpadden. Juveniele schildpadden hebben een goede camouflage, maar als ze toch worden ontdekt, hebben ze geen manier van verdedigen, behalve in paniek te plassen. De sterfte in de eerste paar levensjaren is dan ook heel hoog.
Bedreiging en bescherming
Helaas is deze schildpaddensoort ernstig met uitsterven bedreigd. Vroeger was het grootste probleem dat ze werden verzameld voor het vlees, of om ze als huisdieren te houden of te verhandelen. Tegenwoordig is habitatvernietiging en -fragmentatie een oorzaak voor de achteruitgang. Ook zijn er best veel verkeersslachtoffers onder de schildpadden. Een vervelende, besmettelijke ziekte van de luchtwegen eiste eveneens zijn tol. In alle drie huidige leefgebieden van deze schildpad zijn ze beschermd. Californië heeft een eigen schildpaddenreservaat voor de woestijnschildpad ingericht.
Woestijnschildpadden zijn heel zeldzaam in Europese dierenparken. Er zijn er zó weinig, dat er nog geen soortbehoudsprogramma voor deze soort is opgericht. In Amerikaanse dierentuinen zijn ze vaker te zien, maar het schijnt erg lastig om deze soort aan het voortplanten te krijgen.
Het exemplaar dat in Burgers’ Desert te zien is, kwam in 2025 na een inbeslagname uit de illegale handel bij ons terecht.
